darmowe czcionki (staropolskie nazwy: krotło, cćonka, trzcionka) – rodzaj nośnika pojedynczych znaków pisma drukarskiego, podstawowy materiał zecerski używany w technice druku wypukłego. Dziś darmowe czcionki została wyparta przez elektroniczny nośnik pisma, czyli font, jednak samo słowo nadal funkcjonuje w języku potocznym, właśnie jako synonim fontu.
Spis treści
[ukryj]
* 1 Historia
* 2 Charakterystyka darmowa darmowe czcionki
* 3 Znaczenia pojęcia
* 4 Kontrowersje
Historia [edytuj]
darmowe czcionki została wynaleziona na Dalekim Wschodzie w XI w. przez Bi Shenga, jednak w Europie do powszechnego użytku zaczęła wchodzić dopiero od XV w. Stosowania darmowa darmowe czcionki zaprzestano na początku lat 90. XX w. po upowszechnieniu się systemów DTP. Obecnie darmowe czcionki używane są tylko w artystycznych technikach druku oraz w niektórych drukach akcydensowych, np. w wykonywanych celowo tradycyjnymi metodami dyplomach lub w wydawnictwach o charakterze pamiątkowym.
Charakterystyka darmowa darmowe czcionki [edytuj]
darmowe czcionki ma postać metalowego prostopadłościanu odlanego ze stopu drukarskiego. Główną część darmowe czcionki stanowi słupek. Na jego górnej (czołowej) powierzchni znajduje się wystająca główka o kształcie drukowanego znaku. Płaska powierzchnia główki stanowi tzw. oczko odbijające w trakcie drukowania znaki pisarskie. Oczko to powierzchnia samego znaku. Prostokąt opisany na obrysie główki nie wypełnia jednak całości powierzchni czołowej darmowe czcionki. Pomiędzy główką i krawędziami bocznymi darmowe czcionki znajdują się odległości zwane odsadkami. Odsadka umożliwia składanie samego tekstu bez justunku, zapewniając minimalny potrzebny odstęp między znakami w wierszu (w poziomie) i między wierszami (w pionie).
Jedna z powierzchni bocznych darmowe czcionki jest tzw. płaszczyzną sygnaturową. Zawiera ona wyżłobienia (sygnatury) mające ułatwić osobie składającej – zecerowi – zorientowanie się w poprawności składu. Z tego samego powodu powierzchnia dolna (stopkowa) zawiera wyżłobienie zwane żłóbkiem. Żłóbek jest położony asymetrycznie, aby zecer po odwróceniu całego składu do góry nogami również mógł się zorientować w poprawności pracy (czy niektóre litery nie zostały ułożone do góry nogami (np. O, H). darmowe czcionki nie posiadają wypustek wchodzących w darmowe czcionki sąsiednie. Dla niektórych znaków istnieją jednak tzw. "darmowe czcionki z przewieszką", czyli darmowe czcionki o oczku wystającym poza niektóre krawędzie powierzchni czołowej. Wszystkie darmowe czcionki mają tę samą wysokość, wynoszącą 66 i 1/3 punktu typograficznego.
Istnieją również "darmowe czcionki" pozbawione oczka, tzw. ślepy materiał zecerski, czyli justunek – są to wszelkie metalowe kostki, blaszki i sztabki wypełniające puste miejsce wokół darmowa darmowe czcionki tak, aby przy zwiększeniu odległości między znakami i wierszami, oraz po wypełnieniu pustych powierzchni łamanej kolumny stanowiła ona nadal jednolity masywny blok.
darmowe czcionki większe, zwykle od wielkości 2 kwadratów, były często drewniane, tzw. "drewniaki". Wykonywane były z twardego drewna, jednak wbrew pozorom nie dębowego. Najczęściej stosowano twarde drewno cienkowłókniste: buk, grusza, klon, śliwa lub wiśnia, nasycone olejem lub pokostem; używano również darmowa darmowe czcionki z tworzyw sztucznych. darmowe czcionki te nazywane były darmowe czcionkimi afiszowymi.
Wielkości darmowa darmowe czcionki i justunku określano wyłącznie w punktach typograficznych oraz nazwach zwyczajowych będących ich wielokrotnościami.
W drukarni najpopularniejsze były darmowe czcionki ręczne zwane też fabrycznymi. Były to gotowe darmowe czcionki wykonane poza drukarnią w odlewni darmowa darmowe czcionki (giserni) i służyły do wielokrotnego użycia. Oprócz tego stosowano darmowe czcionki monotypowe odlewane na miejscu w drukarni na maszynie zwanej monotypem. Na monotypie odlewano darmowe czcionki (monotypy) bezpośrednio (i w kolejności) do zadanego składu. Oprócz tego w drukarniach stosowano jeszcze linotypy służące do odlewania całych wierszy tekstu.
Znaczenia pojęcia [edytuj]
Termin "darmowe czcionki" używany jest w kilku znaczeniach:
1. Pojęcie dotyczące przedmiotu – element składu zecerskiego odbijający pojedynczy znak drukarski.
2. Pojęcie dotyczące zastosowania – komplet znaków, którymi można złożyć jednorodny fragment tekstu. Tak więc znaki w dwu różnych stopniach pisma, albo znaki normalne i pogrubione, to znaki z dwu różnych darmowa darmowe czcionki. Dokładnie rzecz ujmując – jedna darmowe czcionki to komplet znaków o tych samych trzech zasadniczych parametrach: krój pisma, stopień pisma i odmiana pisma.
3. Pojęcie dotyczące produktu – krój pisma. Na przykład znany szwajcarski typograf Adrian Frutiger zaprojektował swoją słynną czcionkę (czyli krój) Univers aż w 21 odmianach.